I Like to Move It Move It

شنبه قبل از فرط بی حوصلگی تصمیم گرفتم برم سینما. فکر کنم حداقل 10 سال باشه که سینما نرفتم به برکت فیلمای توپی که توی ایران امثال محمدرضا گلزار بازی می کنن! انتخاب هم که مشخص بود: Madagascar 2 درست یک روز قبلش (7 نوامبر) اومده بود روی پرده و ما هم که از طرفداران پر و پا قرص... خیلی چسبید، کیفیت صدا و تصویر در حد تیم ملی و فیلم هم که آخرش بود. علی الخصوص شخصیت محبوب بنده، همون شیرزنی که قبلاً تعریف دلاوریهاش در Grand Central رو کرده بودم یه نقش خیلی کلیدی داشت. من بودم جایزه نقش اول زن رو بهش می دادم... توی قسمت دوم هم ایشون به طرز مشکوکی با گرانیگاه شیر جماعت مشکل داره!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

از آقا شیره و گرانیگاهش که بگذریم، چندیست که دارم در مورد شرکتهای رتبه بندی اعتباری (Credit Rating Agencies) می خونم و هرچی بیشتر می خونم بیشتر برام جذابه. علی الخصوص که وقتی اینجا هستی به طرز قابل توجهی دسترسی به اطلاعات راحتتره و کاملاً در طوفان اطلاعات هستی. به علاوه، دسترسی به آدمهای درست و حسابی هم تا حد زیادی آسونتره. چند وقت قبل به لطف یکی از اساتید که خودش جزو کاردرستترین banker هایی هست که دیدم و تو جاهایی مثل Goldman Sachs کار کرده موفق شدم با یه آقای دکتر از شرکت Moody's ملاقات کنم و باهم برای ناهار رفتیم بیرون. اطلاعات خیلی جالبی از نحوه کار و اتفاقاتی که در این شرکتها افتاده بهم داد.

دیروز هم president شرکت (Standard & Poor's (S&P  رو آورده بودن به مؤسسه ما. یه عده از مدیر عاملای شرکتها هم اومده بودن و ما چند تا از دانشجوها هم با لطائف الحیلی خودمونو چپوندیم تو meeting. طبق معمول، رگ سبزواری-ایرانی و رک بودن هلندیهای کله پنیری گل انداخت و ما دوباره یه سؤال خطری پرسیدیم. مجری جلسه ازم خواست خودمو معرفی کنم و به محض اینکه بنده فرمودم: I'm Persian یه دفعه همه یه جورایی کپ کردن! به خصوص که سوال ما هم گرانیگاه جناب president رو هدف گرفت و این بود که چرا شرکتای Rating می گن ما فقط opinion منتشر می کنیم و نه investment recommendation و به خاطر همین هیچ وقت مقصر شناخته نمی شن، درحالی که اگه از نظر قانونی این مشکل حل بشه به نظر من ساختار بازار Rating خیلی بهتر می شه و بحث تضاد منافع حل می شه.

خلاصه که فرصتی شده که کمی راجع به این بازار خیلی خاص، چیز یاد بگیریم اگرچه همیشه این مسئله که به احتمال قریب به یقین این حرفا توی مملکت ما حداقل در عمر من و شما خیلی زود خواهد بود آدم رو آزار می ده.

می خوام کمی راجع به Mortgage-Backed Securities و Collateralized Debt Obligations و روشهای rate شدنشون و همینطور credit enhancement (احتمالاً می شه ارتقاء رتبه) بنویسم. بنابراین اگه فاینانس نمی خونید یا نمی خواید بخونید Don't bother....

اولاً یه توضیح مختصر در مورد نحوه ایجاد MBS و CDO. (اگه اینا رو می دونین غر نزنین چون سعی می کنم به زبان ساده بگم که همه فهم باشه!) ماجرا اینه که بانکها و یه سری شرکتای مالی که وام مسکن (mortgage) که عموماً دراز مدت هست (مثلاً 30 ساله) می دن باید اون وامها رو توی صورتهای مالیشون (balance sheet) نگه دارن. این باعث می شه که اونا که طبق قانون (مثلاً Basel II) موظف هستن از یه حدی بیشتر دارایی های ریسکی نداشته باشن نتونن بیش از حد وام بدن و خب سودآوریشون میاد پایین. حالا آقایون مالی تر دستی کردن و از طریق securitization تونستن یه راهی پیدا کنن که این وامها از صورتهای مالی شرکتها خارج بشه و در نتیجه بتونن بدون نگرانی n برابر وام بدن.

روش کار اینه که شما یه شرکت یا به اصطلاح Special purpose Entity ایجاد می کنید که میاد یه مجموعه بزرگ از این وامها رو از شما می خره و به جاش اوراق Mortgage Backed Securities منتشر می کنه که ملت بیان بخرن. اون اوراق MBS که به ملت فروخته شده در واقع از بازپرداخت وام مسکن ملت (همون مجموعه ای که از بانک خریده شده) تغذیه می شه و سود می ده. Collateralized Debt Obligation یا CDO هم شباهت زیادی به MBS داره با این فرق اصلی که توی اون مجموعه وام لزوماً وام مسکن نیست بلکه وام ماشین یا credit Card و غیره هم پیدا می شه (یکی دوتا تفاوت دیگه هم داره که علی الحساب بی خیال شید!)

اما (یا به قول بعضیا آما!) قضیه به اینجا ختم نمی شه. چون اون شرکت کذا یا همون SPE باید یه چیزی این وسط براش بماسه و محض رضای خدا موش نمی گیره.

برای اینکه شرکت یه لقمه چرب و نرم گیرش بیاد باید کیفیت اون MBS یا CDO رو ارتقاء بده که اصطلاحاً Credit Enhancement گفته می شه. قبل از اینکه روشهای Credit Enhancement رو بگم این رو بگم که اصولاً برای MBS و CDO برای اینکه ملت راغب بشن که علیرغم ساختار پیچیده اش بخرنشون، باید شرکتهای Rating این اوراق رو رتبه بندی کنن. اما بر طبق گفته های اون آقای دکتر از Moody's قسمت کثیف کار اینجاست که این شرکتها یه ساختار پیشنهادی به شرکتهای Rating می دادن و بهشون می گفتن که هدفشون اینه که چه رتبه بندی داشته باشن (مثلاً AAA یا +A) و بعد شرکتهای Rating به اونا می گفتن که چه تغییراتی در ساختار داده بشه تا به اون رتبه مورد نظر برسن و واضحه که وقتی یه همچین کاری می کنن عملاً دارن متعهد می شن که اگه اون تغییرات اعمال شه رتبه مورد نظر رو خواهند داد. این فرآیند چک کردن و feedback گرفتن بین شرکت منتشر کننده RMBS و CDO و شرکتهای Rating گاهی چندین بار تکرار می شه.

اخیراً خوندم که SEC پیشنهاد کرده که این کار ممنوع شه (ولی خبر ندارم که اجرا شد یا نه)

حالا برگردیم به اینکه شرکت منتشرکننده اوراق چطوری Credit Enhancement انجام می ده. چندین روش برای این کار هست که من معروفترین هاش رو می گم:

1- Subordination: به این معنا که اوراق منتشرشده به چندین برش یا tranche تقسیم می شن و بر حسب اینکه کدوم برش اول از همه درآمد حاصل از بازپرداخت mortgage ها رو دریافت کنه طبقه بندی می شن. به عنوان مثال، بهترین برش رتبه AAA می گیره و اول از همه سود خودش رو دریافت می کنه و همینطور تا آخر و بنابراین آخرین برش قبل از سایرین ضرر ناشی از عدم بازپرداخت یا default رو متحمل می شه. واضحه که چون بالاترین برشها کمترین ریسک رو دارن، بنابراین سود کمتری هم دریافت می کنن.

2- Over-Collateralization: یعنی اینکه حجم مجموعه وامهایی که اوراق رو پشتیبانی می کنن کمی از حجم اوراق بیشتر باشه. یعنی اینکه اگه مثلاً مجموعه وامها 10% بیش از اوراق MBS منتشرشده باشه تا اندازه 10% از عدم بازپرداخت وام توسط وام گیرندگان رو می تونه تحمل کنه و به کسی خسارت نرسه.

3- Excess Spread: مشابه بالایی با این تفاوت که میزان پرداخت ماهانه یا همون interest بیش از میزان مورد نیاز MBS ها باشه (در حالت قبلی ارزش وام یا همون principal بیشتر بود)

4- بیمه کردن ارواق: شرکتهای بیمه یکی از خدماتی که می دن بیمه کردن این وامهای مسکنه. وقتی شما وامها رو بیمه کرده باشین می تونین به راحتی از شرکتهای rating یه رتبه بندی عالی مثل AAA بگیرید چون علی الظاهر در هر صورت اوراق بازپرداخت می شن: یا توسط بازپرداخت وام توسط وام گیرندگان مسکن یا توسط شرکت بیمه (فقط یه حالت رو روش فکر نکرده بودن و اون هم اینکه کل سیستم باهم collapse کنه! یعنی دقیقاً وضعیت فعلی که اصطلاحاً systemic risk می گن)

5- Credit Default Swap: کاملاً مشابه بیمه عمل می کنه یعنی شما به یه شرکت (که البته لزوماً شرکت بیمه هم نیست) یه مبلغی رو به طور دوره ای می دید و اون هم تعهد می کنه که اگه وامی که اوراق شما رو support می کنه بازپرداخت نشد به شما خسارت بده. اندر عجایب IQ این آمریکایی ها اینکه این Credit Default Swap ها قرارداد بیمه به حساب نمی اومدن و به همین دلیل هر ننه قمری (از جمله Bear Sterns) می تونسته از این قراردادها صادر کنه و بر خلاف شرکتهای بیمه که برای بیمه کردن اوراق محدودیت های زیادی دارن هیچ محدودیت خاصی ندارن. نتیجه هم اینکه همه با هم به خاک سیاه نشستن.

بعد از انجام این روشها اوراق به شرکتهای rating ارائه می شدن و اونا هم با مدلهای خفنی که داشتن اینها بر اساس فرضیات و سناریوهای مختلف تست می کردن. منتها همونطور که گفتم هیچ کدوم از تستها بر این اساس نبوده که اگه کل سیستم با هم بیاد پایین چی می شه.

جناب president شرکت S&P دیروز خیلی مظلومانه می گفت ما کاهش قیمت مسکن رو در مدلهامون لحاظ می کردیم فقط متأسفانه میزان کاهشی که ما فرض کردیم نصف میزان کاهشی بود که در عمل اتفاق افتاد!!

ان شاء الله در یه فرصتی راجع به ساختار بازار Credit Rating که ساختار جالب و بسیار مضحکیه می نویسم....

P.S: آقا می شه یکی به ما بگه توی ایران درسی تو مایه های securitization ارائه میشه یا نه (حالا نه لزوماً با همین اسم) و اگه میشه چه کتابی تدریس می شه؟

/ 5 نظر / 70 بازدید
مصطفی

آقا ممنون خیلی حال کردیم، خیلی... تا اونجائی که بنده استحضار دارم توی ایران از لحاظ علمی و آکادمیک این خبرا نیست. البته بگم طبق مصوبه هیئت دولت بانکهای ملی و مسکن باید این کار را بکنن و پولای حاصل را برای ساخت مسکن خرج کنند. فعلا که enib داره باهاشون کار میکنه اما ظاهرا خبری نیست و نمی تونن به جائی برسونن. اما نکتش اینه که بازارش خیلی داغه و هر کی یه کم بدونه داره پول پلرو می کنه (بدو بیا...!!!) آقا ما در خدمتیم...

علی ابراهیم نژاد

آقا مصطفی من کمتر از 1 ماه دیگه می رم هلند و فوری تصمیم دارم بیام ایران. احتمالاَ حدود 1.5 ماه ایران بمونم. اگه جذی هستی و می شه کارایی کرد از الان باید به فکر بود.

سعید

سلام تو فوق مدیریت مالی که ارائه نمیشه ولی شاید تو مهندسی مالی دانشگاه امیرکبیر همچین درسی داشته باشن تامین سرمایه نوین (دکتر عبدو) هم بیشتر از همه شرکتها روی ام بی اس کار کرده و قرارداد از بانک مسکن و ملی و چند جای دیگه گرفته ولی هنوز چیزی منتشر نکردن

الهه

مرسی. خیلی استفاده کردم. نمی دونستم فرق mbsو cDoها چیه. موفق باشی.

محمد

علی جان سلام از مطالبی که نوشتین خیلی استفاده کردم ازتوم ممنونم منم در حوزه فاینس کار میکنم عبارت subordination را فكر ميكنم درست توضيح ندادين لطفا يه بار ديگه بررسي فرمائيد