یک ایرانی در بوستون

Cheating, the Greek Way

افرادی که اخبار بازارهای مالی بین المللی رو دنبال می کنن به احتمال قریب به یقین از وضعیت یونان باخبرن. به زبان ساده, از نطر مالی یونان تبدیل به ویتنام شده! (البته احتمالاً صداوسیما بیشتر مشغول پخش برنامه های مربوط به ناوشکن جماران بوده در چند روز اخیر....)

مشکل به زبان خیلی ساده اینه که دولت یونان زیر بار قرض کمر خم کرده و حالا به دلیل شرایط بد اقتصادی, این احتمال وجود داره که قادر به پرداخت بدهی ها در سررسید نباشه. وقتی یک شرکت قادر به پرداخت بدهی های خودش در موقع مقرر نیست اصطلاحاً باید اعلام ورشکستگی کنه. به همین منوال, می شه اینطور گفت که دولت یونان (به عنوان یه شرکت که یه سری درآمد و یه سری هزینه و بدهی داره) در مرز ورشکستگیه.

به عنوان مثال, میزان بدهی دولت یونان 125% تولید ناخالص داخلی (GDP) یونانه که رقم وحشتناکیه. همینطور, کسری بودجه دولت 12.7% تولید ناخالص داخلیه که طبق قرارداد امضا شده توسط اعضای منطقه یورو که در سال 1993 در Maastricht عزیز ما به امضا رسیده, بدهی دولتها باید کمتر از 60% GDP و کسری بودجه باید کمتر از 3% باشه.

حالا چند تا نکته قابل توجهه. اولا اینکه چطوری میشه که یه دولت دچار ورشکستگی بشه؟! حداقل برای ما ایرانیا این مسئله قابل درک نیست چون حداقل توی سفرهای استانی به نظر میاد که کیسه دولت بی انتهاست و بدون نگرانی از کمبود پول, دولت مشغول خرج کردنه. بنابراین چطوریه که دولت ایران ورشکسته نشده ولی دولت یونان ورشکسته شده؟

این سوال یه جواب ساده داره و یه جواب سخت: جواب ساده اش اینه که خیلی اتفاقا هست توی مملکت عزیز ما که هرچی چرتکه بندازی جوردر نمیاد و آخرش باید ایمان بیاری که امام زمان داره خیلی از این امورات رو handle  می کنه وگرنه با حساب دودوتا چهارتا قضیه جورنمی شه! جواب سختترش اینه که اولاً دولتی مثل دولت یونان منبع درآمدیش مالیاته و زمانی که اقتصاد دچار رکوده و شرکتها دچار کاهش درآمد می شن درآمد دولت هم به همین منوال کاهش پیدا می کنه. ثانیاً اینکه چون یونان جزو کشورهای یورو محسوب می شه, دولت نمی تونه به راحتی دستور چاپ اسکناس و استقراض از بانک مرکزی رو بده چون بانک مرکزی اروپا بر این کار نظارت داره و درغیراینصورت هر دولتی هرقدر تمایل داشت یورو چاپ می کرد و سایر کشورهای حوزه یورو باید تاوان این رفتار رو می دادن.

یه نکته ای هم که مرتبط با بحث بالاست و الان خیلی محل جنجاله اینه که اگه بانک مرکزی اروپا بی دریغ از یونان حمایت کنه و بهش وام بده, خوف این هست که دولتهای دیگه هم مثل پرتغال و اسپانیا که وضعیت جالبی ندارن, به جای کاهش هزینه ها و انضباط مالی بزنن به در بی خیالی و به این امید باشن که کمک لازم رو در هر شرایطی دریافت خواهند کرد (moral hazard). از طرف دیگه اگر دولت یونان ورشکسته بشه یه ضربه بزرگ به ثبات اقتصادی اروپا و به خصوص اعتبار یورو به عنوان دومین ارز معتبر دنیا وارد می شه.

منتها هدف من از نوشتن این پست, تمرکز روی یه موضوع جالب اما حاشیه ای بحران یونانه و اون هم نقش بانک دوست داشتنی Goldman Sachs هست. اگه از اهالی فاینانس نیستید یه search راجع به این بانک سرمایه گذاری بکنید خیلی راحت متوجه خواهید شد که این بانک, لوکس ترین بانک سرمایه گذاری دنیاست که بسیاری از اعتراضات پس از بحران مالی اخیر متوجه این شرکت بوده. در یک کلام به نظر من Goldman Sachs آینه تمام نمای سرمایه داریه! برای اینکه ابعاد قضیه مشخص بشه, در سال 2009 آخرین تحمینی که از متوسط حقوق کارکنان شرکت دیدم رقم 500000هزار دلار (یا 500 میلیون تومان!) بوده!! اعتراف می کنم که برای من هضم این رقم خیلی سخته!!

حالا ربط Goldman و یونان چیه؟ ربطش اینه که هرجا قراره چند میلیارد دلار جابجا بشه اصولاً سروکله Goldman پیدا میشه! ماجرا از این قراره که اخیراً کاشف به عمل اومده که ایرانیان هوشمندترین ملت دنیا در زمینه دودره بازی نبوده و باید جلوی برادران یونانی لنگ بندازه! به قرار واصله, در سال 2001 درست بعد از اینکه یونان به جمع یورو پیوسته دولت این کشور به کمک شرکت Goldman Sachs دست به یه شعبده بازی مالی زده و تونسته وضعیت مالیش رو بهتر از اونی که هست نشون بده و در واقع بیشتر وام بگیره و کمتر توی دفاترش بدهی بنویسه.

اگرچه جزئیات کاری که Goldman Sachs و یونان کردن پیچیده تر از اونه که امثال بنده بتونیم کامل بفهمیم (که اگه اینطور نبود ما مجبور نبودیم باسالانه 12000$ بورسیه دانشگاه زندگی کنیم!) اما اصل ماجرا اینه که دولت یونان حجم زیادی استقراض از بازارهای مالی خارجی (بطور خاص دلار و ین) کرده بوده و ناچار بوده که این بدهی ها رو بر اساس قوانین اتحادیه اروپا به یورو تبدیل کنه. برای این کار دولت یونان از ابزار مالی به نام 1Cross Currency Swap استفاده کرده که بر اساس اون شما برای مدتی (مثلاً 10 سال) مقداری ارز خارجی رو به طرف مقابل می دید و در مقابل مثلاً یورو دریافت می کنید و در طی این 10 سال هم باید به طرف بهره پولی که ازش دستتونه رو بدید و او هم بهره پولی که از شما دستشه می ده. در آخر 10 سال هم شما مجدداً پول اولیه رو به طرف بر می گردونید و پول خودتون رو دریافت می کنید.

دولت یونان در ابتدای قرارداد با کمک Goldman Sachs نرخ تبدیل ارز رو یه نرخ تخیلی (یا به قول Goldman توی وب سایتش: historical implied exchange rate!!!) درنظر گرفته به طوری که میزان این مبلغ به یورو خیلی بیشتر می شده. در مجموع این کار باعث شده بوده که بدهی خارجی یونان حدود 2.3 میلیارد یورو کمتر به نظر می اومده! منتها نکته اینه که هر آدم عاقلی می دونه که اولاً افرادی که به یونان قرض دادن صرفنظر از این معامله اصل پول و سودشون رو دریافت خواهند کرد و دوم اینکه Goldman Sachs هم قرار نیست که این پول رو از جیب مبارکش بده! یعنی اینکه یونان به هر حال باید بدهی واقعیش رو بده و این کار تنها باعث به تعویق انداختن بازپرداخت پول و سالم به نظر اومدن وضعیت بدهی یونان می شه (اصل بقای پول!)

علیرغم اینکه 2.3 میلیارد دلار در مقابل حجم بدهی یونان رقم کوچیکیه, نفس این قضیه که یه دولت با همکاری یه شرکت دست به یه همچین کاری بزنه و اون شرکت هم خیلی راحت بتونه واسه خودش قدم بزنه و کسی خیلی چوب لای چرخش نکنه عجیبه! شعبده بازی های مالی گویا بی انتها هستن......

1 توضیح بیشتر راجع به CCS در این لینک هست:

http://www.classiccmp.org/transputer/finengineer/%5BBank%20of%20America%5D%20Introduction%20to%20Cross%20Currency%20Swaps.pdf

نویسنده : ِعلی ابراهیم نژاد : ٧:٥٧ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٥ اسفند ۱۳۸۸
Comments نظرات () لینک دائم