یک ایرانی در بوستون

Central Banks' Dream

تابستون که ایران بودم یکی از داغترین بحث های اقتصادی مقاومت بانک مرکزی و به طور خاص جناب مظاهری عزیز در برابر فشارهای سیاسی از طرف دولت و به طور خاص وزیر کار جناب جهرمی عزیز برای آزادسازی منابع بانکی برای ادامه وامدهی دولت و بحثای معمول در مورد نرخ بهره بود. خیلی از دوستانی که دستی در اقتصاد دارن از مقاومت بانک مرکزی کاملا مشعوف شده بودن و شجاعت رئیس محترم رو تحسین می کردن.

منتها اگه با دقت بیشتر و بطور ریشه ای به قضیه نگاه کنیم این سؤال رو باید بپرسیم که چرا باید وقتی رئیس بانک مرکزی در مقابل یه خواسته ای که مطرح کردنش از طرف دولت دور از انتظار نیست و قاعدتاً با مأموریت بانک مرکزی تطابق نداره مقاومت می کنه همه تعجب کنن؟ یا بعبارت دیگه چرا باید جناب مظاهری رئیس بانک مرکزی باشه تا این اتفاق بیفته؟

قطعاً همه دوستان جواب سؤال رو می دونن که ساختار بانک مرکزی در کشور ما به گونه ای طراحی شده که رئیس بانک مرکزی نمی تونه از استقلال لازم برخوردار باشه. منتها اینکه راه حل جایگزین چیه نیازمند تحقیق زیاد و البته بررسی راه حلهای بکار گرفته شده در کشورهای موفق مثل آمریکا و آلمان (یا امروزه بهتره بگیم اتحادیه اروپا) هست که در دنیا از نظر استقلال بانک مرکزی مشهور هستن.

می خوام خیلی مختصر راجع به ساختار Federal Reserve که همون بانک مرکزی آمریکا می شه صحبت کنم.

Fedral Reserve ( یا Fed) متشکل از 12 Federal Reserve منطقه ای (در شهرهای مهم مثل نیویورک، فیلادلفیا و ....) و یک هسته تصمیم گیری مرکزی به نام Board of Governors هست که در Washington D.C هست. در کنار اینها یک کمیته به نام Federal Open Market Committee هم هست که متشکل از اعضای Board of Governors به همراه 5 تا از رؤسای منتخب 12 بانک منطقه ای هست.

12 بانک منطقه ای مسئولیت اجرا و نظارت بر سیاستهای کلی Fed در منطقه خودشون رو دارن ( ما یه مجمع تشخیص داریم اینا 12 تا!) و 5 تا از اعضاشون به صورت چرخشی برای یک سال عضو اون کمیته FOMC می شن. (البته نیویورک قلدری کرده و همیشه یه کرسی ثابت داره)

خود Board of Governors متشکل از 7 عضوه که رئیس Fed هم جزو اونهاست (الان Ben Shalom Bernanke رئیس Fed هست که لیسانس اقتصاد از Harvard و دکترا از MIT داره) که توسط رئیس جمهور و برای مدت 14 سال انتخاب می شن و پس از تأیید سنای آمریکا کار خودشونو شروع می کنن. نکته جالب اینه که جناب رئیس جمهور عملاً با این کار داره مار در آستین پرورش می ده چون طبق قانون، به محض انتصاب اعضا، رئیس جمهور به هیچ وجه حق برکناری اعضا رو در این مدت 14 سال نداره!

این در واقع نقطه اصلی هست که باعث می شه توی امریکا رئیس بانک مرکزی بارها به همون رئیس جمهوری که انتخابش کرده thumbs down بده (ترجمه فارسیشو خودتون حدس بزنید!) یکی از معروفترین نمونه ها مربوط به Paul Volker هست که در سال 1979 توسط کارتر منصوب شد تا جلوی تورم معروف امریکا رو بگیره. دقیقا در همون زمانی که کارتر درگیر رقابت انتخاباتی بود و بیش از هر زمانی نیازمند این بود که اوضاع اقتصادی رو خوب و رو به رشد نشون بده جناب Volker نرخ بهره رو تا 17-18 درصد بالا برده بود تا جلوی تورم رو بگیره و با این کار یکی از جدی ترین رکودهای تاریخ اقتصاد امریکا رو رقم زد طوری که رشد اقتصادی به منفی 7.5 درصد رسید!

در واقع توی امریکا اگه رئیس جمهور بخواد پاشو از گلیمش دراز کنه و هوچی گری کنه که Fed داره رشد اقتصادی رو از بین می بره و رؤیای خانه دار شدن امریکائیان رو به باد می ده blah blah ..... می شه با تقریب خوبی حدس زد که Fed دقیقاً عکس اون کار رو خواهد کرد؛ اتفاقی که در زمان رقابت انتخاباتی بوش پدر افتاد. دلیلش هم اینه که رئیس و اعضای Board هیچ وقت نمیان اعتبار Professional خودشونو فدای هوسهای انتخاباتی رئیس جمهور کنن و می دونن که رئیس جمهور هم غیر از فحش دادن کار دیگه ای ازش برنمیاد.

در مورد Federal Open Market Committee  این رو اضافه کنم که در واقع سیاستهای پولی توسط این کمیته انتخاب می شه. FOMC حدوداً هر 6 هفته یکبار جلسه داره و با بررسی اوضاع اقتصادی یه بیانیه و صورت جلسه صادر می کنه که سیاستهای انتخابی رو شرح می ده. توصیه می کنم حتما یکی از این بیانیه ها رو بخونید در لینک زیر:

http://www.federalreserve.gov/newsevents/press/monetary/20080805a.htm

دلم می خواد خیلی بیشتر راجع به Fed و همین طور European Central Bank صحبت کنم ولی موکولش می کنم به یه فرصت دیگه. اگه کسی از دوستان در مورد ساختار قانونی بانک مرکزی ایران اطلاعاتی داره خوشحال می شم من رو هم در جریان بذاره.....

نویسنده : ِعلی ابراهیم نژاد : ٩:٥۱ ‎ب.ظ ; یکشنبه ٢٤ شهریور ۱۳۸٧
Comments نظرات () لینک دائم